1. Katedra Prawa i Postępowania Karnego na ówczesnym Wydziale Prawo-Administracyjnym Uniwersytetu Wrocławskiego utworzona została na podstawie zarządzenia Ministra Oświaty z 30 kwietnia 1946 r. wraz z 16 innymi katedrami. Do 1950 r. kierownikiem Katedry był profesor Witold Świda. W 1950 r. utworzona została samodzielna Katedra Postępowania Karnego, której kierownikiem został doc. Karol Cincio, późniejszy – w latach 1954-1956 – prorektor Uniwersytetu Wrocławskiego.
W 1952 r. nastąpiła zmiana nazwy i struktury organizacyjnej wydziału. W tym samym roku, na ówczesnym Wydziale Prawa utworzono zespół Katedr Prawa Karnego, w ramach którego działał Zakład Postępowania Karnego. W latach 1952 – 1965 kierownikiem Zespołu Katedr Prawa Karnego był profesor Witold Świda. W 1965 r. nastąpiła kolejna zmiana struktury organizacyjnej Wydziału Prawa, w następstwie której utworzono Zespół Katedr Nauk Kryminologicznych, którego kierownikiem do 1969 był również profesor Witold Świda. Z kolei, w 1969 r. katedry zostały przekształcone w Instytut Kryminologiczny, którego dyrektorem został prof. dr Włodzimierz Gutekunst. W ramach Instytutu Kryminologicznego utworzono zaś Zakład Postępowania Karnego. Do 1981 r. na czele zakładu stała profesor Maria Lipczyńska. W wyniku kolejnej zmiany struktury organizacyjnej Wydziału Prawa i Administracji, w 1981 r. na bazie Zakładu Postępowania Karnego utworzona została Katedra Postępowania Karnego, której kierownikiem została profesor Maria Lipczyńska.
2. Maria Lipczyńska (właściwie Maria Lipczyńska – Koperowa) urodziła się 18 czerwca 1916 r. w Samborze w województwie lwowskim. Stopień naukowy doktora praw uzyskała w 1939 r. na podstawie rozprawy pt. Pojęcie niebezpieczeństwa w polskim kodeksie karnym, którą obroniła na Uniwersytecie Jagiellońskim. Promotorem rozprawy był profesor Władysław Wolter. Stopień doktora habilitowanego dr Maria Lipczyńska uzyskała w 1961 r. na podstawie rozprawy pt. Stanowisko oskarżonego w procesie karnym PRL. Rozprawa została opublikowana przez Wydawnictwo Prawnicze. Stanowisko profesora nadzwyczajnego Maria Lipczyńska uzyskała w 1971 r., a tytuł naukowy profesora w 1976 r..
Od 1960 r. Maria Lipczyńska kierowała Zakładem Postępowania Karnego, a od 1976 do 1981 r. – Zakładu Prawa Procesowego i Wykonawczego, by od 1981 r. stanąć znów na czele Katedry Postępowania Karnego. W 1980 r. Maria Lipczyńska była członkiem Sekcji Postępowania Karnego Komisji Kodyfikacyjnej oraz Prezydium Rady ds. Współdziałania Społeczeństwa z Wymiarem Sprawiedliwości przy Ministrze Sprawiedliwości. Profesor wypromowała 11 doktorów, w tym dwóch doktorów habilitowanych. Profesor Maria Lipczyńska została odznaczona m.in.: Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski oraz Orderem Polonia Restituta[1].
Profesor Maria Lipczyńska zajmowała się głównie prawem karnym procesowym, a zwłaszcza prawem i postępowaniem dowodowym, stronami procesowymi oraz postępowaniami szczególnymi. Żywo interesowała się także logiką formalną, a także prawem karnym materialnym, kryminologią i kryminalistyką. Opublikowała około 180 prac, w tym 11 książek. Do najważniejszych praw w Jej dorobku należą: Stanowisko oskarżonego w procesie karnym Polski Ludowej, Warszawa 1956; Oskarżenie prywatne, Wydawnictwo Prawnicze Warszawa 1977; Postępowanie karne. Zagadnienia ogólne. Cz. I (skrypt), Warszawa-Wrocław 1970; Polski proces karny, Warszawa –Wrocław 1975 (wspólnie z A.Kordikiem, Z.Keglem, Z.Świdą-Łagiewską); Postępowania szczególne przed sądem powszechnym w procesie karnym PRL (red.), Wrocław 1965; Mały komentarz do kodeksu postępowania karnego (wspólnie z Ryszardem Ponikowskim), Warszawa 1986; Technika i taktyka zadawania pytań w procesie a rola adwokata (wspólnie ze Zdzisławem Czeszejko-Sochackim), Warszawa 1980. Do najważniejszych prac z zakresu logiki należą zaś: Alternatywa w prawie i procesie karnym, Acta Universitatis Wratislaviensis Wrocław 1963; Zdanie pytajne w praktyce procesu karnego, Acta UWr., Wrocław 1967; Elementy logiki. Wykład dla prawników (wspólnie z Władysławem Wolterem), Warszawa 1973. Natomiast, do najważniejszych artykułów problemowych w dorobku profesor Marii Lipczyńskiej zaliczyć należy: Zawiadomienie o przestępstwie, Prob. Krym. 1956, nr 56-57; Rezygnacja z prawa skargi w sprawach z oskarżenia prywatnego, NP. 1958, nr 6; Problem dopuszczenia osób wskazanych przez strony na rozprawę prowadzoną przy drzwiach zamkniętych (art. 280 kpk), NP. 1961, nr 5; Kontrola rozmów telefonicznych jako środek uzyskania dowodu w procesie karnym, Prob. Krym. 1966, nr 63; Przedstawiciel społeczny w procesie karnym, NP. 1972, nr 4; Znaczenie i funkcja zasady in dubio pro reo w procesie karnym, PiP 1967, nr 10; Model postępowania kontrolnego w KPK z 1969 r., PiP 1971, nr 2; Zasada informacji prawnej (art. 10 kpk) a system zasad procesowych polskiego procesu karnego, PiP 1973, nr 2; Teoretyczne praktyczne aspekty immunitetu adwokackiego a kodyfikacja prawa karnego z 1969 r., Palestra 1973, nr 1; Wniosek o ściganie w sprawach o przestępstwa zgwałcenia w świetle ustawy i praktyki, Palestra 1973, nr 11; Pokrzywdzony jako źródło dowodu w procesie karnym, Zeszyt. Nauk. ASW 1975, nr 9; O tzw. opinii prywatnej biegłych w procesie karnym, Palestra 1976, nr 3; Znaczenie postępowania przed sądem społecznym dla procesu karnego, NP. 1976, nr 6.
3. Po śmierci profesor Marii Lipczyńskiej kierownikiem Katedry Postępowania Karnego został doc. Andrzej Kordik (1933 – 1991). Obok funkcji kierownika katedry, pełnił także funkcje i stanowiska: kierownika zamiejscowych punktów konsultacyjnych, komendanta Zgrupowania Studentów na praktykach robotniczych w Wędrzynie i przewodniczącego Rady do Spraw Młodzieży na Uniwersytecie Wrocławskim.
Andrzej Kordik w Katedrze Postępowania Karnego został zatrudniony w 1957 r. na stanowisku asystenta. Rozprawę doktorską pt. Przyspieszone postępowanie karne w teorii i praktyce, której promotorem był profesor Witold Świda, obronił w 1963 r. Choć rozprawa nie była publikowana, dr Andrzej Kordik otrzymał za nią nagrodę Ministra Sprawiedliwości i nagrodę Ministra Nauki, szkolnictwa Wyższego i Techniki. W 1963 r. dr Andrzej Kordik został zatrudniony na stanowisku adiunkta, a w 1968 r. na stanowisku docenta.
Zainteresowania badawcze doc. Andrzeja Kordika koncentrowały się wokół trybów szczególnych i środków zaskarżania w procesie karnym, którym to zagadnieniom poświęcił większość swojego dorobku naukowego, składającego się z 60 pozycji. Samodzielnie lub we współautorstwie i pod redakcją profesor Marii Lipczyńskiej opracował też skrypty i podręczniki do nauki prawa karnego procesowego, spośród których warto przywołać skrypt pt. Postępowanie karne (stenogram ćwiczeń) opracowany w 1962 r. przez ówczesnego mgr. Andrzeja Kordika wspólnie ze studentami Studium Zaocznego Wydziału Prawa i Administracji, który został wydany przez Ośrodek Nauk Społecznych i Wojskowych we Wrocławiu.
Do najważniejszych artykułów problemowych w dorobku doc. Andrzeja Kordika zaliczyć należy: Uwagi o trybie przyspieszonym i o trybie uproszczonym, NP. 1960, nr 9; Stosowanie tymczasowego aresztowania w postępowaniu przygotowawczym, NP. 1972, nr 11; Zażalenie według kodeksu karnego wykonawczego, NP. 1972, nr 1; Uchylenie lub zmiana postanowienia w postępowaniu wykonawczym, NP. 1972, nr 6; Zażalenie na postanowienie w przedmiocie tymczasowego aresztowania w postępowaniu przygotowawczym, Acta UWr. 1973, Przegląd Prawa i Administracji IV.
W 1999 r. doc. Andrzej Kordik przedstawił rozprawę habilitacyjną pt. Warunkowe zawieszenie wykonania kary w systemie środków probacyjnych i jego efektywność. Praca ukazała się drukiem i została wysoko oceniona przez recenzentów. Śmierć nie pozwoliła jednak przystąpić doc. Andrzejowi Kordikowi do kolokwium habilitacyjnego, przez co nie uzyskał stopnia naukowego doktora habilitowanego nauk prawnych[2].
4. Od 1991 r. przez następne 18 lat, na czele Katedry Postępowania Karnego stała profesor Zofia Świda.
Zofia Świda tytuł magistra prawa otrzymała w dniu 16 czerwca 1962 r. po złożeniu egzaminu i pracy magisterskiej pt. Zeznania świadków, którą przygotowała pod kierunkiem prof. dr Włodzimierza Gutekunsta. Po rocznym stażu została zatrudniona na stanowisku asystenta w Zakładzie Postępowania Karnego, kierowanym przez profesor Marię Lipczyńską. Przewód doktorski mgr. Zofii Świdy został wszczęty 1 lipca 1966 r. Zaproponowała Ona następujący temat rozprawy Błędna ocena okoliczności faktycznych jako podstawa rewizji w procesie karnym, który zmieniła w październiku 1968 r. Po zmianie tematu rozprawy doktorskiej, mgr. Zofia Świda skierowana została na czteromiesięczny staż naukowy do Ośrodka Badań Przestępczości przy Ministerstwie Sprawiedliwości w Warszawie. Stopień naukowy doktora nauk prawnych otrzymała w dniu 22 września 1971 r. na podstawie rozprawy doktorskiej pt. Sądownictwo penitencjarne jako instytucja procesowa. Promotorem rozprawy była prof. dr Maria Lipczyńska, a recenzentami prof. dr Jerzy Śliwowski z Uniwersytetu Toruńskiego, doc. dr hab. Kazimierz Marszał z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, prof. dr Włodzimierz Gutekunst i doc. dr Józef Wąsik z Uniwersytetu Wrocławskiego.
W 1971 r. dr Zofia Świda została zatrudniona na stanowisku adiunkta w Katedrze Postępowania Karnego. Stopień doktora habilitowanego Zofia Świda uzyskała w dniu 9 czerwca 1983 r. na podstawie rozprawy pt. Zasada swobodnej oceny dowodów w polskim procesie karnym. Recenzentami w przewodzie habilitacyjnym byli prof. dr Maria Lipczyńska, prof. dr Marian Cieślak i prof. dr Andrzej Murzynowski. W dniu 1 kwietnia 1984 r. Zofia Świda została zatrudniona na stanowisku docenta, a w dniu 1 kwietnia 1991 r. została mianowana profesorem nadzwyczajnym. W latach 1986 – 1990 Zofia Świda była zatrudniona także na Uniwersytecie Szczecińskim, gdzie w latach 1988 – 1990 pełniła funkcję kierownika podyplomowego Studium Wymiaru Sprawiedliwości[3].
Ukoronowaniem kariery akademickiej Pani Profesor było uzyskanie przez Nią w dniu 15 stycznia 1996 r. tytułu profesora nauk prawnych. Natomiast stanowisko profesora zwyczajnego uzyskała w 2001 r.
Profesor Zofia Świda od 1991 r. do 2006 r. była też przewodniczącą Komisji Dyscyplinarnej ds. Nauczycieli Akademickich Uniwersytetu Wrocławskiego, a następnie przewodniczącą Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej przy Radzie Głównej Szkolnictwa Wyższego. Była także członkiem Towarzystwa Naukowego Prawa Karnego i Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego. W 1989 r. powołana została do Komisji do spraw Reformy Prawa Karnego. W ramach Komisji brała udział w przygotowaniu kodyfikacji karnych z 1997 r., a następnie w pracach zespołu opracowującego w latach 1999–2000 projekt zmian kodeksów karnych. W latach 2002–2005 była członkiem Komisji Kodyfikacyjnej do spraw Reformy Prawa Karnego przy Ministrze Sprawiedliwości. Członkiem Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego została także w 2010 r.
Profesor Zofia Świda brała też udział, w charakterze eksperta, w pracach Komisji Sejmowej do Spraw Reformy Prawa Karnego oraz w pracach Senatu nad projektem Kodeksu postępowania karnego. W latach 1989–1993 była członkiem Zespołu Prawa Karnego Rady Legislacyjnej przy Prezesie Rady Ministrów. W latach 1992–1994 pracowała w Komisji HESP Fundacji Stefana Batorego. Od 1989 r. przez dwie kadencje była członkiem Komitetu Nauk Prawnych PAN.
Profesor Zofia Świda była też członkiem Komitetu Redakcyjnego czasopisma Przegląd Prawa Karnego, wydawanego przez Towarzystwo Naukowe Prawa Karnego, oraz członkiem Kolegium Redakcyjnego, a następnie Rady Programowej czasopisma Prokuratura i Prawo.
Zainteresowania naukowe Pani Profesor obejmowały wiele płaszczyzn, z których najważniejsze to postępowanie karne, prawo karne wykonawcze i postępowanie w sprawach o wykroczenia. W obejmującym kilkadziesiąt pozycji dorobku naukowym prof. dr hab. Zofii Świdy, przede wszystkim przywołać należy monografie: 1. Sądownictwo penitencjarne jako instytucja procesowa, Warszawa 1974, 2. Zasada swobodnej oceny dowodów w polskim procesie karnym, Wrocław 1983, 3. Realizacja praw człowieka w kontradyktoryjnym procesie karnym, Wrocław 1994 oraz 3. Trybunał Stanu w PRL, Warszawa 1983 (gdzie była redaktorem naukowym i autorem sześciu rozdziałów). Prof. dr hab. Zofia Świda była współautorem dwóch komentarzy. Mianowicie: Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, Warszawa 1998 i Konstytucja Rzeczypospolitej oraz komentarz do Konstytucji RP z 1997 r., pod red. J. Bocia, Wrocław 1998. Była też współautorem ośmiu podręczników, tj.: 1. Polski proces karny, Warszawa 1975, 2. Prawo o wykroczeniach, Wrocław 1980, 3. Polski proces karny, Warszawa 1988, 4. Prawo karne procesowe. Część ogólna, Wrocław-Szczecin 1994, 5. Prawo karne procesowe. Część szczególna. Wrocław 1996, 6. Zarys polskiego prawa o wykroczeniach, Wrocław 1995, 7. Podstawy materialnego i procesowego prawa o wykroczeniach, Wrocław 1999, 8. Postępowanie karne. Część ogólna, Warszawa 2008. Każdy z tych podręczników miał po kilka wydań.
Z ważniejszych prac artykułowych należy wymienić: Zasady procesowe w stadium wykonawczym procesu karnego, Nowe Prawo 1969, nr 2; Przesłanki dopuszczalności postępowania wykonawczego, Nowe Prawo 1973, nr 1; Zasada swobodnej oceny dowodów na tle systematyki zasad procesowych, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 1978, nr 2; Postanowienia wydane w postępowaniu przygotowawczym, Problemy Praworządności 1982, nr 5; Zakres związania sądu w dokonywaniu ustaleń faktycznych w procesie karnym, Nowe Prawo 1983, nr 2; Dyskwalifikacja dowodu w trybie art. 157 § 2 k.p.k., Nowe Prawo 1984, nr 4; Przekazanie sprawy prokuratorowi przez sąd w celu uzupełnienia postępowania przygotowawczego w trybach szczególnych procesu karnego, Palestra 1984, nr 12; Podstawa faktyczna postanowień sądu penitencjarnego, Nowe Prawo 1986, nr 10; Prawa i obowiązki stron w procesie karnym, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu w Rydze 1989; Rola sądu w stadium wykonawczym procesu karnego, Wojskowy Przegląd Prawniczy 1990, nr 4; Die gerichtliche Kontrolle der Anklageschrift [w:] Kriminalität im Grenzgebiet, Band 7: Das Strafverfahrensgesetzbuch der Republik Polen, Berlin 2003, red. G. Wolf; Właściwość sądu i prawo strony do rozstrzygnięcia sprawy „w rozsądnym terminie”, Państwo i Prawo 2005, nr 10.
Profesor Zofia Świda wypromowała sześciu doktorów: Joannę Banach-Gutierrez (2000), Krzysztofa Nowickiego (2001), Tomasza Razowskiego (2004), Elianę Trybuchowską (2007), Marcina Myczkowskiego (2007) i Wojciecha Jasińskiego (2008). Była recenzentem dziewięciu rozpraw doktorskich: Anny Gereckiej-Żołyńskiej (UAM, 2001), Moniki Klejnowskiej (UMCS, 2002), Macieja Czajki (UJ, 2003), Bolesława Kurzępy (UMCS, 2003), Joanny Paśkiewicz (UJ, 2005), Dariusza Świeckiego (UŁ, 2005), Czesława Pawła Kłaka (UMCS, 2005), Andrzeja Dusia (UWr, 2006) i Jacka Kosonogi (INP PAN, 2007), a także recenzentem rozprawy habilitacyjnej i dorobku naukowego w przewodach: Michała Porowskiego (UW, 1993), Katarzyny Dudki (UMCS, 2006), Marii Rogackiej-Rzewnickiej (UW, 2008), Hanny Paluszkiewicz (UAM, 2009).
Profesor Zofia Świda brała udział w przewodach o nadanie tytułu naukowego profesora: Andrzeja Bałandynowicza (UW, 1998) i Cezarego Kuleszy (UB, 2006), a także udział w przewodach o powołanie na stanowisko profesora: Zbigniewa Hołdy (UJ, 2002) i Jacka Giezka (UWr, 1997). Zasiadała w komitecie redakcyjnym czasopisma Prokuratura i Prawo.
Profesor Zofia Świda wykłady na temat postępowania karnego wygłaszała także na innych uniwersytetach i wyższych uczelniach w Polsce i za granicą, między innymi: Rzetelny proces karny – na konferencji naukowej w Meksyku, która odbyła się w dniach 14–15 lutego 2004 r., oraz Gwarancje prawa do właściwego sądu w sprawach karnych w Polsce –na konferencji naukowej w Meridzie w Wenezueli w dniach 6–10 czerwca 2006 r.
5. 1 października 2009 r. kierownikiem Katedry Postępowania Karnego został dr hab. prof. nadzw. UWr. Jerzy Skorupka. Stopień naukowy doktora nauk prawnych Jerzy Skorupka uzyskał na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Wrocławskiego w dniu 10 grudnia 2000 r., po obronie rozprawy pt. Karnoprawna ochrona wierzycieli. Promotorem pracy był prof. dr hab. Marek Bojarski, a recenzentami prof. dr hab. Zofia Sienkiewicz i prof. dr hab. Emil Pływaczewski. Stopień naukowy doktora habilitowanego nauk prawnych Jerzy Skorupka uzyskał w dniu 10 października 2005 r. na podstawie rozprawy Ochrona interesów majątkowych skarbu państwa w kodeksie karnym. Recenzentami rozprawy i dorobku naukowego byli: prof. dr hab. Oktawia Górniok, prof. dr hab. Marian Filar i prof. dr hab. Marek Bojarski. Tytuł naukowy profesora nauk prawnych Jerzy Skorupka uzyskał zaś w dniu 28 sierpnia 2014 r.
Profesor Jerzy Skorupka wypromował dotychczas następujących doktorów: Anna Tęcza-Paciorek (2011), Anna Supranowicz (2011), Krzysztof Wróblewski (2012), Izabela Haÿduk-Hawrylak (2013), Anna Malicka (2015), Anna Drozd (2018), Irmina Janisławska (2018), Kazimierz Leżak (2019), Dominika Czerniak (2021), Dorota Czerwińska (2023), Karol Jarząbek (2023), Artur Kowalczyk (2024), Michał Basa (2024), Maria Górnicka (2024), Szymon Krystkowiak (2024), Bartosz Łukowiak (2024). Pełnił funkcję recenzenta w dwudziestu sześciu przewodach doktorskich i szesnastu postępowaniach habilitacyjnych oraz czterech postępowaniach o nadanie tytułu profesora.
6. Obecnie Katedra Postępowania Karnego jest ważnym ośrodkiem wymiany myli naukowej w Polsce. Każdego roku organizowana jest ogólnopolska lub międzynarodowa konferencja naukowa. Od 2013 r. organizowane są Wrocławskie Seminaria Karnoprocesowe, będące pierwszym i jak dotąd jedynym w Polsce cyklicznym przedsięwzięciem naukowym z zakresu prawa karnego procesowego. Dotychczas odbyło się dziesięć konferencji poświęconych aktualnym problemom procesu karnego. Katedra organizuje też inne wydarzenia z udziałem zagranicznych gości m.in. w 2014 r. w jednej z konferencji wziął udział profesor Stephen C. Thaman z St. Louis University w USA, a w 2015 r. profesor Thomas Weigend z Uniwersytetu w Kolonii w Niemczech.
Wyrazem uznania dotychczasowych osiągnięć naukowych Katedry jest udział jej pracowników w licznych zagranicznych stażach naukowych i konferencjach (Londyn, Timisoara, Bukareszt, Kurytyba, Brno, Ottawa, Leuven, Exeter, Sztokholm, Sankt Petersburg, Getynga, Regensburg, Montreal, Florencja, Rzym).
Katedra Postępowania Karnego współpracuje ściśle z Kołem Naukowym Prawa Karnego Procesowego prowadzonym obecnie przez dr Dorotę Czerwińską i dr. Karola Jarząbka. Przejawem tej współpracy jest m.in. cykliczne wyjazdowe seminarium studencko – doktoranckie organizowane w Karpaczu i Rzeczce. W spotkaniach tych biorą udział także zaproszeni sędziowie sądów powszechnych, prokuratorzy i adwokaci. Wspólnie, przy aktywnym udziale studentów prawa, omawiane są aktualne problemy prawa karnego procesowego i procesu karnego.
prof. dr hab. Jerzy Skorupka
[1] Zob. Szerzej: Z. Świda, Maria Lipczyńska, [w:] (red.) J. Trzynadlowski, Uczeni Wrocławscy (1974–1994), Wrocław 1994, s. 92–94.
[2] Zob. Z.Kegel, nota biograficzna Andrzej Kordik, [w:] Pamięci zmarłych profesorów i docentów Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego 1945-2010, Wrocław 2010, s. 152-153.
[3] Zob. P.Wiązek, Zofia Świda – Wielka Dama współczesnej polskiej karni styki, [w:] Prawnicy na Uniwersytecie Wrocławskim pod red. M.Marszała i J.Przygockiego, Wrocław 2012,s. 146.
